خلیلزاد د افغان سولې په اړه ایران سره خبرې کوي

خلیلزاد د افغان سولې په اړه ایران سره خبرې کوي د افغان سولې لپاره د امریکا ځانګړی استازی د امریکا دولت په غوښتنه له ایراني چارواکو سره د افغان د سولې مزاکراتو لپاره بحث کوي. ویل کیږي چې نوموړي ته د امریکا لخوا دا وظیفه ورکړل شوې چې ایران سره مزاکرات وکړي.

دا په داسې حال کې ده چې اوس مهال د امریکا او ایران دولتونو تر مابین ناندرۍ او سیاسي کړکېچ اوج ته اوچت شوۍ. امریکا پر ایران له پخوا څو برابره بندیزونه ولګول او د دواړو هېوادونو تر منځ سیاسي کړکېچ د ایران د اټومي پروګرام له کبله رابر سېره شوۍ. ښاغلي خلیلزاد تازه خبروکې ویلي چې د ایران له حکومت پرته د سیمې او نړۍ ګڼو هېوادونو د افغان سولې له بهیر ملاتړ وکړ.

د متحده ایالاتو دولت اقدام کړی چې د بهرنیو چارو وزارت د ځانګړي استازي زلمی خلیلزاد له ایران سره د افغان سولې پر سر خبرو لپاره بحث ته واستوي او د افغان سولې پروسې لپاره د ایران دریځ معلوم کړي، خو ایران تر دې وړاندې هم ویلي وو چې له افغان سولې ملاتړ کوي. د یادونې وړ ده چې زملی خلیلزاد د افغان سولې بهیر د ملاتړ لپاره کله هم د ایران هېواد ته ندۍ تلی.

د ایران او امریکا دولتونو تر منځ کړکېچ دومره زیات شوی چې وخت نا وخت یو بل ته سپکې سپورې کوي او پر یو بل تورونه اچوي. دوي حتۍ دې ته رسېدلي دي چې یو بل باندې پابندي هم لګولې ده. دغه هېوادونو د یوبل سره تجارتي اړیکې هم خرابې کړي دي او یو بل تر منځ تجارت نه کوي. او یو بل ته ځوابونه هم په سختو الفاظو کې ورکوي.

خلیلزاد د افغان سولې په اړه ایران سره خبرې کوي
خلیلزاد د افغان سولې په اړه ایران سره خبرې کوي

ایرانيدولت وړاندې ویلي وو چې امریکا افغانستان او نړۍ کې د جګړې او کړکېچ لامل دی او د افغانستان په جګړه کې یې ماته خوړلې، بل لور بیا څو ورځې وړاندې د امریکا ایران تورن کړ چې په سیمه کې ترهګرې ډلې روزي، تمویلوي یې او ملاتړ یې کوي.تر دې وړاندې هم ایران بار بار په سیمه کې د ترهګرو پر تمویل او ملاتړ باندې تورن شوې ده.

بهرنیو چارو وزارت: ایران ته د سفر موخه سوداګرۍ او اقتصادي موضوعاتو باندې خبرې کول وو

دهېواد د بهرنیو چارو وزارت مسولین وايي چې ایران ته یې د بهرنیو چارو وزارت چارواکو دسفر مهمه برخه اقتصادي او سیاسي موضوعات باندې خبرې اترې کول وو،دغه وزارت وايي چې دويي غواړي چېایران سره اقتصادي او سیاسي اړیکې جوړې کړي،

دغه وزارت ویلي چې دا خبرې د بهرنیو چارو وزارت د اقتصادي همکاریو معین میرویس ناب د سوداګرۍ او صنایعو خونې له مرستیال استازو سره مجلس کې کړي دي.په دې ملاقات کې، ښاغلي ناب ایران ته د خپل سفر د نتيجې په اړه خبرې وکړې او د دې سفر د خبرو اړینه برخه یې سوداګریز او اقتصادي موضوعات وبلل چې د هغه هېواد له مقاماتو سره یې شریک او پرې خبرې کړې وې

د ملاقات په دوام، ښاغلي ناب، ایران ته د سفر په وخت کې د خبرو جزئیات د هېواد د سوداګرۍ او صنایعو خونې له استازو سره په تفصیلي توګه بحث وکړ.ایران د افغانستان یو ګاونډي هېواد دۍ باید چې دغه هېواد سره مو خه اقتصادي او سیاسي اړیکې چوړول وو.

بهرنیو چارو وزارت ویلي؛ د افغانستان د سوداګرۍ او صنایع خونې استازو د ټرانزیټ، د ویزې تر لاسه کولو، د پاسپورټ تمدیدولو په شمول د یو لړ موضوعاتو او ستونزو په اړه چې په داخل او بهر کې افغان سوداګر ور سره مخامخ دي، اشاره وکړه او د حل لپاره یې د همکارۍ غوښتنه وکړه.

ویل شوي؛ ښاغلي ناب د یادو ستونزو د غوره حل په موخه، د درې کاري کمیسیونونو د جوړیدو په اړه خبرې وکړې او زیاته یې کړه: “له پاکستان سره د ستونزو د حل کمیسیون، د ایران سره د ستونزو د حل کمیسیون، او د چین د خلکو جمهوریت او د منځنۍ آسیا په هېوادونو کې د افغان سوداګرو د ستونزو د حل کمیسیون جوړ سي، تر څو له دې لارې یادې ستونزې په بنسټیز او غوره ډول حل او مطلوبه پایلې تر لاسه شي.”

باید یاده شي چې په دې وروستیو کې افغان حکومت یو لوړپوړی پلاوی ایران ته لیږلی چې موخه یې هلته له میشت افغانانو سره د ایران د سلوک او وروستیو هغو بوږنونکو پيښو په اړه چې ایراني پولیسو له افغان کډوالو سره کړي دي.دويي د افغان عوامو پيغام دغه هېواد ته ورسوو په دې پيغام کې دويي د ایران نه غوښنته کړې وه چې باید افغان مهاجرینو سره دې سم چلند وشي،

اوس ووخت د دې رارسېدلۍ دۍ چې باید افغانستان د سيمې هېوادونو سره سم تعلقات وساتي او اقتصادي او سیاسي اړیکې ورسره جوړې کړي ترڅو افغانستان په سیمه کې حپل ستراتيژیک پارټنران ولري ځکه د نړۍ هر یو هېواد غواړي چې خپل ګاونډي هېوادنو سره ښه اړیکې ولري،

ایران: افغان کډوال دې په ایران کې پاتې شي

ایران وايي افغان کډوال دې په ایران کې پاتې شي خو حساب به نه وي پکې، د ایران یوې مشهورې ورځپاڼې( ایران) په پرونې لیکنو کې ذکر کړي وو چې افغان مهاجرین دې په ایران کې پاتې شي، خو حساب کتاب به به نه غواري او نه به وي،

د دغه هیواد د یو تلویریون د راپور له مخې، دغې ورځپاڼې په یوه لوی سرلیک کې افغان کډوالو ته په خطاب کې لیکلي: «بمانید اما بی حساب و کتاب».دغې ورځپاڼې دغه راز د ګډې پولې د امنیت په اړه افغان حکومت سره د ایران د وروستیو هوکړو هرکلی کړی دی.ویل شوي، چې ایران کې د کرونا ویروس له خپریدو وروسته افغان کډوال په دې توهینیږي، چې ولې د کور کرایې او نورو لګښتونو لپاره نقدي پیسې ورکوي؟

ایران د نقدو پیسو د کارولو پرځای له بانکي حساب څخه استفاده اړینه ګڼلې، خو افغان کډوال دغه هېواد کې د دغه حساب د پرانیستو اجازه نه لري.ایراني رسنیو افغان کډوالو ته د حساب و کتاب د نه لرلو خبره په داسې مهال کړې، چې له څو میاشتو راهیسې دغه هېواد په څو وحشیانه پېښو کې لسګونه دغه کډوال ووژل.

یو ځل د ایران او افغانستان پر ګډې پولې ایراني پوله ساتونکو تر شپیتو پورې افغان کډوال له شکنجې وروسته د هریرود سیند ته وغورځول.په دغه پېښه کې تر دېرشو پورې د افغان کډوالو د مړینې خبر ورکړل شو.تر هغې وروسته د ایران په یزد ښار کې ایراني پولیسو د افغان کډوالو پر یوه موټر ډزې وکړې، چې له کبله یې موټر اور واخیست او د څو کډوالو د مرګ ژوبلې سبب شو.

د دې پېښې د ټپيانو پر وړاندې د ایران چلند هم توند غبرګونونه وپارول.ایراني چارواکو دغه ټپيان ان له دوی څخه د افغان سفیر د لیدنې پر وخت د روغتون په بسترخونه کې ولچک کړي وو.افغان حکومت د یادو پېښو د جدي څېړلو ژمنه وکړه او په دې اړه یې ایران ته د بهرنیو چارو وزارت د سرپرست محمد حنیف اتمر په مشرۍ پلاوی واستوه.دغه پلاوي بیا د دې پېښو په اړه ملت ته د ځواب ویلو پر ځای خبر ورکړ، چې ایران سره یې د ستراتیژیکو همکاریو د لاسلیک پر سند خبرې کړي او په څو میاشتو کې به دغه سند لاسلیک شي.

اوس وخت د دې رارسېدلۍ چې باید افغان سیاسیون او دولت دې د ایران سره د اریکو د جوړولو باندې کار کولو پر څاۍ ایران خپل ټول هېوادوال راوباسي ترڅو دغه هیوادوال په سمه توګه خپل هېواد افغانستان کې ژوند وکړي ځکه ایران د دې وړاندې هم افغانانو سره سم چلند نه دۍ کړۍ او اکثره وخت کې افغان نهاجرین زورولي دي اوس باید حکومت دې ته کار وکړي چې څنګه دغه هېواد وال بېرته خپل هېواد ته راستانه شي،

امرالله صالح او د سولې پروسې کې خنډ

ارګ وايي ریس جمهورغني نظامي مفتش محمد حمید طهماسي پر مشرۍ یو لس کسیز پلاوی ټاکلۍ  او هدایت یی ورته کړۍ چې هغوي دې د ایران سره پر باډر ایراني بارډر ساتونکولخوا  د یو شمېر افغانانو د وژلو په سم ډول او هر اړخیزې ارزونې وکړي. .  

د ءاپورونو له مخې په دې پلاوي کې د ولسي جرګې، د کورنیو چارو، ملي دفاع، بهرنیو چارو، د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارتونو او د ملي امنیت عمومي ریاست، د هرات ولایت مقام، د ولایتي شورا او د ۲۰۷ ظفر قول اردو د پنځمې سرحدي لوا مسولین موجود دي. .

دغه مو ضوغ له دې وړادې د ایران د دولت لخوا درغ بللي وو. درواغ بللې وې چې د دغه هېواد باډرساتو نکو ځواکونو ځینې افغان کډوال افغانستان ته د ستنېدو لپاره پر هریردو سیند اوښتلو ته اړ کړل. که څه هم ایران یاده موضوع رد کړې وه خو بیا هم  د دغه وزارت ویاند عباس موسوي ویلي وو، چې ایران د افغانستان بهرنیو چارو وزارت ته رسمي اطلاع ور کړې چې ایران د یادې موضوع څېړلو ته تیار دۍ.

د یو رسنۍ له مخې ، ښاغلي موسوي له ایران سره پوله کې د ځینې افغان مهاجرینو  د پېښې په هکله وویل: “لکه مخکې چې زموږ د مملکت چارواکو ویلي، دا خبر هیڅ حقیقت مه لري چې ایراني پوله ساتو ځینې افغان وګړي افغانستان ته د ستنېدو لپاره پر سیند اوښتو ته مجبور کړي دي او وژلي دي. “.

نوموړي زیاته کړه : “ایران په دې موضوع کې مشکل نه لري.، خو بیا هم د افغان چارواکو غوښتنې ته په پام دغه هېواد د دواړو هېوادونو د ښه ګاونډیتوب او ښه نیت د اصولو له مخې او د ورورولۍ اړیکو په دلیل په رسمي یاداښت کې د افغانستان اسلامي جمهوریت د تهران سفارت ته ویلي چې ایران د دې موضوع دارزولو لپاره ګډې همکارۍ ته تیار دی”.

: عیني شاهدانو له وینا مطابق د غوايي پر ۱۲ نېټه د ایران امنیتي ځواکونو ځینې افغان کډوال چې د کار په لټه ایران ته اوښتل له ایران سر پر پوله د هرات د ګلران ولسوالۍ په کارېز الیاس سیمه کې ونیول او له وهلو ټکولو او شکنجې وروسته یې پر هریرود اوښتو ته اړ کړل چې په نتیجه کې یو شمېر ډوب شول او ځینې بچ شول”.

له دې وړاندې د ایران د خارجه ورزارت ویاند موسوي ویلي و چې دا پېښه د افغانستان خاوره کې شوې ده او د ایران پوله ساتي په دې اړه ایران کې هر ډول موضوع ردوي. بلخوا د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مایک پومپیو چارشنبه واشنګټن کې یوې خبري کنفرانس ته وویل، د ایراني ځواکونو په لاس د افغان کډوالو ځورونې، شکنجې او وژنې رپوټونو سخت خواشینی کړی دی.

اتمر:موازي حکومتونه رامېنځته کېدل د منلووړ نه دي

حنیف اتمر چې د بهرنیو چارو وزارت سرپرست وزیردۍ د سې شنبه ناوخته په یوه ټویټ کې په خورا سخته لهجه له ایران سره پر بارډر زیات شمېر افغان مهاجرین وژنه غندلې او دا یې یو داسې جرم بللی چې د ده په خبره د بښلووړ نه دۍ. ښاغلي اتمرویلي، هغه ظلم او وحشت چې له ایران سره پر پوله د افغان کډوالو د شکنجې او شهادت لامل شوی،‌ افغان ملت یې خواشینی کړی دی.

 هغه وویل دا زموږ شریک ‌ غم دی.‌ خپلو هېوادوالو ته ډاډ ورکوو چې حق او عدالت ته د رسېد لپاره به په ټولو دیپلوماتیکو امکانانو سره دا نه بښل کېدونکی جنایت څېړو.

.‌پخوا هم د بهرنیو چارو وزارت ویلي‌ وو چې د دې پېښې پلټنه پیل شوې،‌ خو دا اول ځل دی چې یو افغان چارواکو په دومره سخته لهجه دا پېښه غندي او د پلټنو ژمنه کوي. بل خوا ته د افغانستان د بهرنیو چارو وزارت د سې شنبې پر ورځ په یوه جلا بیانیه کې وویل چې د ایران د بهرنیو چارو وزارت د دې پېښې پلټلو لپاره د یو ګډ پلاوي جوړولو ته چمتو شوی دی.‌

د شنبې پر ورځ یو شمیر افغان کارګرو چې د هرات د رباط سنګي ولسوالۍ اوسیدونکي دي بي بي سي ته وویل، د قاچاق وړونکو له خوا ایران ته د کار لپاره اړول شوي وو او بیا هلته ایراني عسکرو ونیول. دا کسان ادعا کوي چې له نیول کېدو وروسته ایراني عسکرو سیند ته ټېل وهلي. دوی وایي څه باندې شل کسان یې لادرکه دي خو د ۷ کسانو مړي پيدا شوي او نور ژغورل شوي. وروسته له همدې ډلې د یو شمېر کسانو مړي هرات ته ورسېدل چې ورسره افغان حکومت د پېښې د پلټلو خبره وکړه.

.‌د ایران سرحدي ځواکونو د یکشنبې پر ورځ دا رپوټونه رد کړل چې ګواکې دې ځواک یو شمېر هغه افغان کډوالو چې غوښتل یې ایران ته واوړي، سیند ته غورځولي او وژلي یې دي. دې ځواکونو وویل چې د افغان کډوالو د وژنې په اړه خپره شوې ویډیو یې کتلې او دې نتیجې ته رسېدلي چې د ایران او افغانستان پر ګډه پوله داسې کومه پېښه نه ده رامنځته شوې.

د مرکزي او سویلي اسیا لپاره د امریکا د بهرنیو چارو وزارت مرستیالې الېس وېلز پرون دوشنبه په یوه ټویټ کې ویلي وو، د ایران لخوا افغان کډوالو سره د ناسم چلن ادعاو په اړه رپوټونه وېروونکې دي.

نخو د ایران د بهرنیو چارو وزیر جواد ظریف د اغلې وېلز د څرګندونو په ځواب کې وویل، ایران له افغانستان سره ټینګې اړیکې لري او هغه څه چې افغان وګړو سره (په هرات کې) وشول، یوه تراژیدي ده.‌

بل خوا  ته افغان طالبانو هم د دې رپوټونو په اړه اندېښنه څرګنده کړې ده او له ایرانه یې غوښتي چې افغانانو سره د رحم، اسلامي اخوت او ښه ګاونډیتوب چلن وکړي طالبانو د پلټنې غوښتنه هم کړې. .

.

ایران له افغانستان سره کروناسره مبارزې په برخه کې مرسته کوي

د ایران ميډیا  خبر ورکړی دی چې د ایران دولت د کرونا سره د مبارزې په برخه کې له افغان حکومت سره خپلو مرستو ته دوام ورکوي چې تازه یې یو ځل بیا وعده کړې ده چې تقریبا شل زره تشخصیه کیټونه به افغان حکومت ته ډیر ژر وسپاري. سرچیني وایي، چې په دغې اساس وخت کې به شاوخوا شل زره کیټونه د ایراني چارواکو له لوري ډیر ژر په تهران کې افغان سفیر ته وسپارل شي او له هغې ځایه به په سمدستي ډول افغانستان ته را انتقال شي.

ایران له افغانستان سره د دغې کېټونو د کومک خبر په تهران کې افغان سفیر هم تایید کړی دی او ویلي دي چې ډیر ژر به دا مرستې دوی افغانستان ته راولیږي څو دلته ترې استفاده وشي.

ایراني دولتي جارواکومیډیا  ته ویلي دي چې دوی د کرونا ویروس سره د مبارزې په برخه کې له افغان حکومت سره هر ډول بشري مرستو ته دوام ورکوي.

کرونا ویروس لومړی په چین هېواد کې خپور شو له دغې هېواد څخه بیا ورو ور نورو هیوادونو ته انتقال کړی شو، خو ایران ته د رارسېدو سره سم دغه ویروس په ناڅاپي توګه افغانستان ته هم را انتقال شو.

ایران ته د دې ویروس د انتقالیدو سره سم په دې هېواد کې افغان کډوال په سمدستي ډول هرات ته د ایراني حکومت له لوری په زور را وشړل شول چې له امله یې افغانان له سختو ستونزو سره مخ کړی شو.

افغان حکومت هم هغه مهال په ایراني حکومت سختې نیوکې کړې وې چې ګواکې د ورځې په زرګونه افغان کډوال چې یو شمېر یې په کرونا ویروس هم اخته شوي وو افغانستان ته رالیږلي دي.

افغانانو هم په ایران تور پورې کړی دی چې دغه ویروس افغانستان ته د ایران له لوري په روغ لاس را انتقال کړی شو، خو ایران اوس له افغان حکومت سره په دغې برخه کې مرستې پیل کړي دي.

په افغانستان کې تر دا مهاله پر کرونا ویروس د اخته کسانو شمېر ان تر ۱۸۲۸ پورې رسېدلی دی چې ورځ تر بلې دا شمېره نوره هم لوړیږي.  دغه ویروس د هرات په شمول یو شمېر نورو ولایتونو ته رسېدلۍ دۍ. ااوسمهال په تفغانستان کې ورځ تر بلې نور هم زیاتيږي.  .

د ایران دوه چارواکي کرونا وژلي دي

د ایران رسنیو ویلي، په سوریه کې د ایران پخوانی سفیر حسین شیخ الاسلام او د قضاییه قوې مرستیال مشر علي خلفي د کورونا وېروس له کبله مړه شوي. همدارنګه، د ایران پارلمان کې یوه استازې فاطمه رهبر هم د دې وېروس له کبله بېهوښۍ کې ده.

د پنجشنبې په مازدیګر د ایران قضاییه قوې اړوند خبري اژانس “میزان” په یوه خبرپاڼه کې د علي خلفي د مړینې غمشریکي ښودلې وه

وړاندې ایراني رسنیو په سوریه کې د ایران د پخواني سفیر او د ایران د محمد جواد ظریف پخواني سلاکار حسین شیخ الاسلام د مړینې خبر هم خپور کړی و چې ویل کېدل په کورونا (کووید-۱۹) وېروس اخته شوی و

د ایران اسلامي معارف مدرسو په نامه سازمان د عامه اړیکو مشر احمد خسروي هم د کورونا وېروس له کبله مړ شوی و.

خسروشاهي واتیکان کې د ایران پخوانی سفیر هم تېر شوی چې بالاخره دغه ۸۱ کلن ایرانی چارواکی هم په مسیح دانشوري روغتون کې مړه شوی.

“ایسنا” خبري اژانس ویلي، د ایران د پارلمان غړې فاطمه رهبر له څو ورځو راهیسې په کورونا وېروس اخته شوې او په روغتون کې بېهوښه ده چې اوس یې ځانګړې درملنه او څارنه کېږي.

د افغانستان په ګاونډي هېواد ایران کې د کورونا وېروس په چټکۍ مخ په خورېدو دی. تازه شمېرې ښيي چې په دغه هېواد کې شاوخوا درې زره تنه پر کورونا وېروس اخته دي. د ایران د روغتیا وزارت وايي، د کورونا وېروس له امله تر اوسه ۱۰۷ تنه مړه شوي دي خو د ایران رسمي خبري اژانس اېرنا د مړو شمېر ۱۲۶ تنه ښودلی دی.

ایران: افغان کډوال دې په ایران کې پاتې شي

د کرونا ویروس د انتقال د مخنیوي په هدف یې تېره یکشنبه له ایران سره ټول بندرونه وتړل نن سې شنبه یې بېرته خپل بندرونه له دغه هیواد سره د تګ راتګ پر مخ خلاص کړه

کړل. د ملي امنیت شورا ویاند جاوید فیصل ویلي چې د کرونا ویروس د کاري کمېټې د پرېکړې په اسس به له ایران سره د مسافرت لړۍ د نیول شوو طرزالعملونو په اساس مخته ولاړه شي نوموړي زیاته کړې چې د افغانستان او ایران د پولو دواړو غاړو ته مسافرین تګ راتګ کولا شي. ..

ښاغلي فیصل نن سې شنبه پر خپل ټوېټر لیکلي:”د كرونا وايروس د كاري كمېټې له فیصلې سره سم به د ایران سره د مسافرت لړۍ د روغتیا د نړیوال سازمان د صحي لارښوونو په نظر کي نیولو، د روغتیا وزارت د کنټرولي اقداماتو په تطبیق او د بهرنیو چارو وزرات سره په تفاهم مخته ولاړه سي. اوس د پولي دواړو غاړو کي مسافرین تګ راتګ کولای سي.”

په هرات کې له ایران سر پر پوله اسلام قلعه بندر کې افغان روغتیايي ټېمونو هم تائید کړې چې له نن سې شنبې سهار راپدېخوا سلګونه افغان کډوال چې ښځې او ماشومان هم پکې شامل دي له ایرانه هرات ته داخل شوي دي.

په هرات کې له کرونا ویروس سره د مبارزې روغتیايي ټېم مشر داکټر نور احمد محمدي امریکا غږ ته وویل چې له ایران څخه افغان کډوال یوازي تر روغتیايي معایناتو وروسته هیواد ته داخلېدای شي.

بلخوا د هرات د روغتیا رئیس ډاکټر عبدالحکیم تمنا له امریکا غږ سره مرکه کې له ایران څخه افغانستان ته د را ستېدونکو کډوالو په اړه اندېښنه وښودله. هغه وویل چې له ایران څخه د را ستنېدونکو کډوالو د معایناتو لپاره کافي امکانات نه لري.

د افغانستان د روغتیا وزارت پرون دوشنبه په هرات ولایت کې د کروناویروس د یوې مثبتې پېښې ثبتېدو خبر ورکړ.

د روغتیا وزارت سلاکار او ویاند ډاکټر وحیدالله مایار نن سې شنبه امریکا غږ ته وویل چې په دغه ولایت کې د کرونا اووه نورې مشکوکې پېښې هم ثبت شوي چې نمونې دا مهال تر څېړنو لاندې دي.

د کرونا ویروس له ویري په هرات کې له تېرې شنبې راپدېخوا بېړنی حالت اعلان شوی دی.

بلخوا د غور والي ناصر خاضع هم نن سې شنبه په دغه لایت کې د کرونا د یوې مشکوکې پېښې ثبتېدو خبر ورکړ.

نوموړي زیاته کړه چې دغه کس تر قرنطین وروسته د غور ولایت مرکزي روغتون ته لېږدول شوی دی.

خو د افغانستان د عامې روغتیا وزارت ویاند وحیدالله مایار بیا له رسنیو سره مرکه کې په غور کې د کرونا د مشکوکې پېښېدو ثبتېدو په اړه راپورونه رد کړل.

د هرات سیمه ییز چارواکي وايي چې نن سې شنبه ترکمنستان هیواد هم د کرونا ویروس د انتقالېدو له ویري له افغانستان سره خپل پوله د هر ډول تګ راتګ پر مخ وتړله.

امین الله ازاداني د هرات ولایت د بهرنیو اړیکو رئیس امریکا غږ ته وویل چې د سې شنبې ورځې له سهار نه ترکمنستان له افغانستان سره د هرات په ولایت کې د تور غونډۍ بندر د هر ډول تګ راتګ پر مخ تړلی دی. نوموړي زیاته کړه هڅې روانې دي چې دا بندر بېرته د تګ راتګ پر مخ پرانیزي

د امریکا او ایران د کړکېچ پر افغانستان اغیز

کارپوهان پر افغانستان باندې د امریکا او ایران د کړکېچ د اغیزو په اړه بېلابېل نظرونه لري خو وايي، چې واشنګټن او تهران په افغانستان کې یو لړ ګډې منافع هم لري.

د ستراتیژیکو مطالعاتو انستیتیوت د پنجشنبې په ورځ د جنوري په ۳۰مه (سلواغې ۱۰مه) پر افغانستان باندې د امریکا او ایران د روان کړکېچ د اغیزو په اړه د نړیوالو اړیکو او د سیاسي چارو د کارپوهانو غونډه رابللې وه. د دغې غونډې ګډونوالو له تروریزم سره د مبارزې، د مخدره موادو او انساني قاچاق له اړخه په افغانستان کې د امریکا او ایران د ګټو په اړه نظریات وړاندې کړل. په ملګرو ملتونو کې د افغانستان پخواني دایمي استازي محمود صیقل وویل، چې پر افغانستان باندې د واشنګټن او تهران ترمنځ د روان کړکیچ منفي اغېزې مخ په زیاتېدو دي.

ښاغلي صیقل ادعا وکړه، چې دواړو هیوادونو فشار راوړی تر څو افغان حکومت د هغوی په پلوي دریځ ونیسي، خو زیاته یې کړه چې افغانستان د دې مسلې په اړه مناسب دریځ نیولی دی.

د هغه پر وینا د امریکا او ایران کړکېچ به له طالبانو سره د سولې روانې خبرې له ځنډ سره مخامخ کړي او که چېرې کابل د واشنګټن او تهران غوښتنو ته مثبت ځواب ورنکړي، ښايي له دغو هېوادونو سره د افغانستان اړیکې سړې شي.

هغه زیاته کړه: “اړتیا ده چې د دغه کړکېچ په اوج کې موږ د فعالې او نوښتګرې دیپلوماسۍ له لارې په تهران او واشنګټن کې د باور فضا رامنځ ته کړو او دواړو هېوادونو ته ډاډ ورکړو، چې زموږ له خاورې به د هغوی په خلاف استفاده ونشي”.

ښاغلي صیقل له دواړو هېوادونو سره په اړیکو کې د انډول رامنځ ته کولو لپاره ټینګار وکړ، چې افغانستان باید له ایران سره پر امنیتي، سیاسي او ستراتیژیکو اړیکو باندې تمرکز وکړي او زیاته یې کړه، چې افغانستان باید له امریکا سره د ستراتیژیکو اړیکو تر سیوري لاندې له ایران سره د ګاونډیتوب اړیکې ونپالي.

خو د افغانستان د ملي امنیت په شورا کې د ګواښونو د ارزونې د څانګې پخواني رئیس آرین شریفي دې مسلې ته په اشارې وویل، چې په ایران کې له اسلامي انقلاب وروسته واشنګټن او تهران تل په منځنی ختیځ کې سره مخامخ شوي دي.

د ښاغلي شریفي وویل، په تېرو ۱۸ کلونو کې چې امریکا په افغانستان کې نظامي حضور هم لري، واشنګټن او تهران په خپلو ستراتیژیکو اړیکو کې کابل د یو استثنا په توګه ټاکلی دی، ځکه چې د هغه پر وینا، په افغانستان کې د دواړو هېوادونو عمومي او عمده منافع یو ډول دي.

هغه وویل: “تر ټولو عمده مسله د نړیوال تروریزم پر مرکز باندې د افغانستان د بیا بدلېدو مخنیوی دی، چې دا مسله به هم ایران ته ګواښ وي او هم به د متحده ایالاتو منافع ته”.

ښاغلي شریفي زیاته کړه، چې روان وضعیت ته په کتو د واشنګټن او تهران ترمنځ د کړکېچ د ختمېدو احتمال زیات دی.

خو هغه دغه راز اندېښنه وښوده چې ښايي دا کړکېچ د دواړو هېوادونو ترمنځ د مخامخ جګړې لامل هم شي، چې احتمال یې ډېر لږ دی “خو ناممکنه هم نه ده، یعنې د داسې یو څه پیشبیني کولی شو خو په ډېر کمزوري احتمال، که چېرې دا سناریو رامنځ ته کېږي، نو افغانستان به په مستقیم ډول د دواړو هیوادونو د جګړې د تیاتر په ساحې بدل شي”.

په نیویارک کې د افغانستان د چارو کارپوه پروفیسور بارنټ روبین په دې بحث کې وویل، چې امریکا او ایران د خپلمنځي اختلافاتو پر خلاف، د ګډې منافع له مخې د افغانستان د ثبات او د اوسني اساسي قانون په ملاتړ عمل کوي.

خو ښاغلي روبین زیاته کړه، چې د ایران په ګډون د سمیې اکثره هیوادونه په افغانستان کې د امریکا پوځي حضور د ځان لپاره یو ګواښ ګڼي. هغه وویل: “په سیمه کې ګڼ شمېر هیوادونه لکه روسیه، ایران، چین او پاکستان د امریکا نظامي حضور ته د ګواښ په سترګه ګوري، دلته یو ډول نه همغږي موجوده ده او زما په نظر